Okolice · pocztówki i historia

Ziemia sanocka: garnizon i ruiny nad Osławą

Sanok i Zagórz, ok. 1910–1939

Sanok, stolica rozległego powiatu i baza garnizonowa Austro-Węgier, leżał na skrzyżowaniu szlaków ku węgierskim przełęczom karpackim. Sąsiedni Zagórz zawdzięcza swoją sławę czemuś innemu: ruinom warownego klasztoru Karmelitów Bosych na wzgórzu Mariemont, ostatniej twierdzy konfederacji barskiej — zdobytej szturmem 29 listopada 1772 roku przez wojska rosyjskie generała Iwana Drewicza.

Trzy karty niżej pokazują tę ziemię w różnych momentach: pocztówkę, którą austriacki żołnierz wysłał do szwagra przez pocztę polową w czasie Wielkiej Wojny, panoramę Zagórza z ruinami klasztoru na horyzoncie i modernistyczną kamienicę na sanockiej ulicy Mickiewicza z końca lat 30.

Sanok — Gimnazjum i Urząd podatkowy

PT:5:20

Datowanie: Karta wydrukowana ok. 1908–1912; poczta polowa I wojny światowej (data dzienna nieczytelna).
Awers: Kolorowany widok gmachu Gimnazjum w Sanoku oraz sąsiadującego Urzędu podatkowego, w otoczeniu zieleni parkowej. Odręczne dopiski nadawcy: „Sanok / Urząd podatkowy”.
Rewers: Podzielony, zapisany jako Feldpost: fioletowa pieczątka kancelarii wojskowej „K.u.K. … Kanzleidirektor”, czerwona „Zur Beförderung” (do przesłania), korespondencja niemiecka „Lieber Schwager…”. Adresat: Franz Brettinger, Handelsschule III Kl., Temesvár, Węgry (dziś Timișoara w Rumunii). Stopka: „Nakładem Kramu T.S.L.”
Historia i kontekst: Gimnazjum w Sanoku było jedną z ważniejszych placówek oświatowych wschodniej Galicji. Trasa tej karty — z garnizonowego Sanoka przez wojskową pocztę polową aż do szkoły handlowej w Temesvárze na Węgrzech — pokazuje, jak daleko sięgały rodzinne i wojskowe sieci monarchii habsburskiej w czasie wojny.

Zagórz — widok ogólny

PT:5:32

Datowanie: Ok. 1905–1914.
Awers: Panorama Zagórza: zabudowa miasteczka w dolinie rzeki Osławy na tle wzgórz, na horyzoncie sylweta z wieżami — ruiny klasztoru Karmelitów Bosych na wzgórzu Mariemont. Podpis dwujęzyczny: „Ogólny widok Zagórza / Totalansicht von Zagórz”.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Nakładem S. Beer, Zagórz”.
Historia i kontekst: Klasztor widoczny na horyzoncie tej karty przeszedł najkrwawszą kartę swojej historii 29 listopada 1772 roku — bronieni przez nieliczny oddział konfederatów barskich zakonnicy stawili tu ostatni opór wojskom rosyjskim generała Iwana Drewicza, w tym, co historycy uznają za ostatnią bitwę konfederacji barskiej. Ostrzał artyleryjski strawił znaczną część zabudowań; do dziś stoją jako ruina.

Sanok — ulica Mickiewicza

PT:5:19

Datowanie: Ok. 1935–1939.
Awers: Perspektywa ulicy Adama Mickiewicza w Sanoku z narożną, modernistyczną kamienicą o rytmicznym układzie zaokrąglonych balkonów. Ulica opada w głąb kadru, w tle zamglone wzgórza.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Graphische Anstalt »Akropol«, Kraków”.
Historia i kontekst: Zestawiona z dziewiętnastowiecznym gmachem Gimnazjum na sąsiedniej karcie, ta kamienica pokazuje inny Sanok — miasto, które w drugiej połowie lat 30. budowało się już w duchu funkcjonalizmu, obok starszej, eklektycznej zabudowy z czasów austriackich.