Okolice · pocztówki i historia

Osobliwości zbioru

Cztery karty spoza głównego nurtu, 1902–1952

Nie każda karta w dziale „Okolice” pasuje do regionalnego klucza. Cztery zebrane tu wymykają się ramom geograficznym i czasowym reszty zbioru — od portretu dziecka sprzed I wojny światowej, przez powojenną pocztówkę pielgrzymkową, po propagandową kartkę PRL-u i kartę, której nikt jeszcze nie zidentyfikował.

To najbardziej różnorodny rozdział całej kolekcji „Okolice” — i jedyny, w którym jedna z czterech kart jest oficjalnie zagadką: ani budynku, ani miejscowości nie udało się dotąd potwierdzić.

Chrzanów — chłopczyk przy giętym krześle

PT:5:37

Datowanie: Data odręczna na awersie: „Chrzanów 18.VII.1902”.
Awers: Całopostaciowy portret małego dziecka przy giętym krześle, na tle atelierowej draperii — chłopczyk w białej sukience, zgodnie z ówczesnym zwyczajem ubierania najmłodszych.
Rewers: Fotografia odbita na papierze pocztówkowym (gotowa do wysłania). Pod zdjęciem odręczne życzenia po polsku, data „Chrzanów 18.VII.1902” i podpis. Karta powędrowała do Andrychowa, do żony tamtejszego aptekarza.
Historia i kontekst: Ubieranie małych chłopców w sukienki było powszechne w Europie do początku XX wieku — ułatwiało to pielęgnację dzieci i nie było jeszcze uznawane za coś specyficznie dziewczęcego. Ta karta, gotowa fotografia od razu w formacie pocztówki, to rzadki, ciepły dokument prywatnej korespondencji rodzinnej sprzed ponad stu dwudziestu lat.

Częstochowa — Jasna Góra

PT:2:60

Datowanie: 1948 — rok wydania podany wprost na karcie.
Awers: Widok ogólny klasztoru i sanktuarium na Jasnej Górze w Częstochowie, z charakterystyczną, wysoką wieżą i murami obronnymi ujętymi z dystansu.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Wyd.: OO. Paulinów, Częstochowa 1948 r.”, nakład 350 000 egzemplarzy.
Historia i kontekst: Nakład 350 tysięcy sztuk, podany wprost na karcie, mówi więcej niż sam widok: to skala powojennego ruchu pielgrzymkowego na Jasną Górę w roku, który był jednym z ostatnich momentów względnie swobodnej działalności wydawniczej Kościoła katolickiego przed narastającymi ograniczeniami epoki stalinowskiej.

„Dom Lenina” w Białym Dunajcu

PT:4:37

Datowanie: 1952 — rok wydania na stopce.
Awers: Drewniana zagroda podhalańska z żerdziowym płotem i bezlistnymi drzewami. Podpis propagandowy: „Dom Lenina w Białym Dunajcu”.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Fot. St. Zwoliński; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy »Kraj«, Warszawa; wklęsłodruk RSW »Prasa« 1952. Nakład 10 000. Cena 20 gr.”
Historia i kontekst: Włodzimierz Lenin mieszkał w Poroninie i Białym Dunajcu na Podhalu w latach 1913–1914. W okresie stalinowskim ten fakt biograficzny zamieniono w cel propagandowej pielgrzymki — tradycyjną, drewnianą chałupę góralską przekształcono w oficjalne muzeum, a wycieczki szkolne i zakładowe kierowano tam niemal obowiązkowo. Ta pocztówka, w nakładzie zaledwie dziesięciu tysięcy egzemplarzy, to bezpośredni ślad tej polityki historycznej.

Nieznany pałac

PT:5:44

Datowanie: Ok. 1910–1915 — na podstawie techniki druku i odręcznego roku 1915 na rewersie.
Awers: Okazały, neobarokowy pałac o długiej fasadzie, z narożnymi wieżami pod kopulastymi hełmami. Przed pałacem geometryczny ogród parterowy ze strzyżonymi szpalerami, ogrodzenie, zaprzęg konny. Podpis pod obrazem całkowicie zatarty i nieczytelny.
Rewers: Podzielony, odręczna korespondencja niemiecka z rokiem 1915, karta nieobiegowa pocztowo. Brak jakiejkolwiek stopki wydawniczej, sygnatury czy numeru katalogowego.
Historia i kontekst: To jedyna karta w całej kolekcji „Silver & Glass”, przy której świadomie nie przypisujemy ani obiektu, ani miejscowości — mimo starań nie udało się dotąd potwierdzić, co i gdzie przedstawia. Zostaje w zbiorze jako otwarte zaproszenie: jeśli ktoś rozpozna ten pałac, historia tej karty wciąż czeka na dopisanie.