Okolice · pocztówki i historia

Nad Sanem i Wisłoką

Tarnobrzeg, Nisko, Dębica i Gorajowice, 1910–1915

Tarnobrzeg z klasztorem Dominikanów, Nisko z gmachem sądu nad Sanem, Dębica z targowym rynkiem i Gorajowice z neogotyckim pałacem pod Jasłem — cztery różne oblicza północnego Podkarpacia, każde utrwalone przez innego lokalnego wydawcę.

Cztery karty niżej łączy jedno: wszystkie krążyły w czasie Wielkiej Wojny — jako poczta polowa austriackiego żołnierza, korespondencja z rynku, na którym handel szedł swoim trybem mimo wojny, i list po czesku wysłany w drugim miesiącu konfliktu aż do Czech.

Tarnobrzeg — klasztor OO. Dominikanów

PT:5:5

Datowanie: Ok. 1910–1925.
Awers: Barokowy kościół i klasztor Ojców Dominikanów w Tarnobrzegu-Miechocinie: fasada z hełmiastą wieżą i sygnaturką, ujęta zza murowanego ogrodzenia i koron drzew.
Rewers: Podzielony, czysty (nieobiegowa). Stopka: „Nakład Księgarni Kazimierza Szpilki w Tarnobrzegu. Przedruk wzbroniony.”
Historia i kontekst: Kazimierz Szpilka, tarnobrzeski księgarz i wydawca, dokumentował lokalne dziedzictwo sakralne z wyraźną dbałością o jakość — klasztor Dominikanów w Miechocinie, cel licznych pielgrzymek, doczekał się tu jednego z najstaranniej wykonanych ujęć w całym zbiorze „Okolic”.

Nisko — gmach Sądu powiatowego

PT:5:6

Datowanie: Karta z okresu I wojny światowej, wysłana pocztą polową (data dzienna nieczytelna).
Awers: Piętrowy gmach Sądu powiatowego w Nisku z charakterystycznym kopulastym dachem nad narożnikiem, przed nim sztafaż uliczny.
Rewers: Zapisany jako poczta polowa: fioletowe pieczątki oddziału robotniczego 4/1 austriackiej obrony krajowej (Landwehr) i poczty polowej nr 12. Nadawca — Schlossarek — adresował kartę do żony w Hamburgu, przy Uferstrasse 18. Stopka: „Nakład H. Neuwirth, Nisko”.
Historia i kontekst: H. Neuwirth wydawał w Nisku widoki miasta głównie z myślą o tutejszym garnizonie. Gmach sądu, symbol habsburskiej administracji, posłużył jako motyw karty, którą żołnierz wysłał żonie o setki kilometrów stąd, do Hamburga nad Łabą — jeden z wielu dowodów w tej kolekcji na to, jak daleko sięgała korespondencja żołnierzy monarchii.

Dębica — dzień targowy na rynku

PT:5:30

Datowanie: Obiegowa, korespondencja datowana „Dębica d. 27.X.15” (27 października 1915).
Awers: Rynek w Dębicy w dzień targowy: plac szczelnie wypełniony drewnianymi wozami konnymi, przekupniami i tłumem mieszkańców. W tle kamienice z szyldami „HOTEL POLSKI” i „CAFÉ CENTRAL”.
Rewers: Podzielony, list po polsku, znaczek 5 halerzy z Franciszkiem Józefem. Stopka: „Nakład Fl. Hauser, Dębica”.
Historia i kontekst: Karta obiegła w piętnastym miesiącu wojny — a mimo to rynek na zdjęciu tętni zwyczajnym, targowym życiem: wozy, przekupnie, szyldy eleganckiego hotelu i kawiarni. To przypomnienie, że nawet w cieniu frontu codzienny handel małego miasta powiatowego toczył się dalej swoim dawnym rytmem.

Gorajowice — pałac neogotycki

PT:5:33

Datowanie: Obiegowa, stempel z 26 września 1914 roku.
Awers: Neogotycki pałac w Gorajowicach pod Jasłem: okrągła wieża, ostrołukowe okna, całość ujęta spomiędzy drzew parkowych. Nadawca dopisał na awersie po czesku: „Ten zamek jest ze [strony] Jasła”.
Rewers: Podzielony, list po czesku od Adama Fedorki z Jasła do Rudolfa Bláhy w Žehušicach koło Čáslavia w Czechach. Stopka: „Nakład »Pracy«, Jasło”.
Historia i kontekst: Wysłana w drugim miesiącu wojny karta z podkarpackim pałacem, zaadresowana aż do Czech, po czesku — to namacalny ślad bliskich, wewnątrzmonarchijnych relacji między Galicją a czeską częścią Austro-Węgier, jeszcze zanim wojna rozdzieliła te ziemie na osobne państwa.