Okolice · pocztówki i historia

Lwów i Kresy Wschodnie

Lwów i okolice, pocz. XX w. – 1938

Lwów, stolica Galicji, był kosmopolityczną metropolią — a w tym zbiorze reprezentuje go zarówno monumentalny gmach Teatru Miejskiego, jak i coś zupełnie innego: rękodzielnicza kartka pozdrowieniowa, wypalana w korze brzozowej.

Trzy karty niżej pokazują tę część kolekcji w całej jej rozpiętości — od intymnej pamiątki rzemieślniczej, przez fotografię nieustalonej jeszcze miejscowości w cyrylickim zapisie, po przedwojenną pocztówkę Lwowa wydaną rok przed wybuchem wojny, która zmieniła miasto na zawsze.

„Pozdrowienie ze Lwowa”

PT:2:59

Datowanie: Początek XX wieku — rewers niepodzielony.
Awers: Rękodzielnicza karta pozdrowieniowa wykonana techniką pirografii (wypalania i tłoczenia) na podłożu naśladującym korę brzozową: reliefowy, barwiony bukiet bratków w ozdobnej ramce.
Rewers: Niepodzielony, z wypalanym napisem „Pozdrowienie ze Lwowa od Luchy”. Czysta, nigdy nieobiegowa.
Historia i kontekst: Pirografia — wypalanie wzoru w drewnie lub korze — była modną techniką zdobniczą przełomu wieków, łączącą rzemiosło ludowe z secesją. Karta w całości ręcznie wykonana, nie drukowana seryjnie, jest w tym zbiorze wyjątkiem: nie kupiono jej gotowej w kiosku, ktoś ją zrobił.

Grupa mężczyzn przed gmachem (miejscowość niepotwierdzona)

PT:5:34

Datowanie: Ok. 1908–1915.
Awers: Fotografia (nie druk): kilkunastu mężczyzn w ciemnych ubraniach, ustawionych do zdjęcia przed długim, wielookiennym, piętrowym gmachem — instytucją albo zakładem. W negatywie wydrapano nazwę miejscowości, odczytywaną wstępnie jako cyrylickie „Ходоровъ” (Chodorów) — odczyt wymaga potwierdzenia.
Rewers: Zapisany po niemiecku, znaczek austriacki 5 halerzy, fragmenty pieczątek mogą wskazywać na pocztę polową.
Historia i kontekst: Ta karta trafia do rozdziału o Lwowie warunkowo — jeśli odczyt cyrylickiego napisu jako „Chodorów” się potwierdzi, przedstawia miasteczko w województwie lwowskim, znane z jednej z większych cukrowni Galicji wschodniej. Do czasu pewnego rozpoznania nazwa miejscowości pozostaje przypuszczeniem, nie faktem.

Lwów — Teatr Miejski

PT:6:29

Datowanie: 1938 — oznaczenie „Déposé 1938. Nr. 25”.
Awers: Gmach Teatru Miejskiego we Lwowie (dziś Opera), ujęty w trzy czwarte, z ruchem pieszych, latarniami i wczesnym wagonem lwowskiego tramwaju elektrycznego na pierwszym planie. Podpis dwujęzyczny: „LWÓW. Teatr Miejski / LÉOPOL. Théâtre Municipal”.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Wydawnictwo »SZTUKA« Kraków. Naśladownictwo zastrzeżone.”
Historia i kontekst: Karta wydana rok przed wybuchem wojny, która na zawsze zmieniła status Lwowa, jest dziś czytana inaczej, niż czytano ją w 1938 roku — jako melancholijny dokument miasta u szczytu jego przedwojennej, polskiej świetności kulturalnej.