Przemyśl · pocztówki i historia

Przemyskie atelier Bernarda Hennera

Galeria przemyskiego mieszczaństwa, 1868–1925

Poza widokami topograficznymi, zbiór fotografii zakładowych w kolekcji Silver & Glass pochodzi w całości z przemyskiego atelier Bernarda (Barucha) Hennera seniora — cesarsko-królewskiego nadwornego fotografa, mistrza portretu psychologicznego, którego pracownia przez pół wieku portretowała przemyskie mieszczaństwo, duchowieństwo i oficerów garnizonu.

Rewersy tych kart zmieniały się wraz z rozwojem zakładu: od skromnej, wczesnej winiety bez żadnych medali, przez adres „Rynek obok c.k. Sądu”, po późniejszy, bogato zdobiony wzór z tytułem „nadworny fotograf” i adresem przy ul. Mickiewicza 6.

Kobieta z kapeluszem w dłoniach — najstarsza wizytówka CDV

DZF:4:31

Datowanie: Rewers zupełnie bez medali wystawowych — najwcześniejszy, najprostszy z wzorów kartonu Hennera w tym zbiorze.
Awers: Portret kobiety siedzącej, w jasnej, kremowej sukni na szerokiej krynolinie z widoczną koronką na staniku, trzymającej w dłoniach kapelusz ozdobiony kwiatami. Pod zdjęciem czerwony druk: „FOTOGRAF … HENNER”.
Rewers: Kremowy karton z tekstem w kolorze czerwono-brązowym: „PHOTOGRAPH w Przemyślu. Salon znajduje się w ulicy prowadzącej z rynku do c.k. Sądu miejsko-delegowanego” (niemiecki odpowiednik: „…in der Nähe des kk. städt. delegierten Bezirks-Gerichtes”). Brak medali i ozdobników.
Historia i kontekst: Bernard (Baruch) Henner (1843–1926) był nestorem przemyskiej fotografii. Ta wczesna wizytówka, bez jeszcze zdobytych medali wystawowych, pochodzi sprzed jego okresu największego uznania.

Popiersie młodej kobiety w ciemnym żakiecie

DZF:4:25

Datowanie: Rewers wymienia medale z Wiednia (1873, 1875) i Londynu (ok. 1874) — wcześniejszy etap działalności atelier, przed zdobyciem kolejnych wyróżnień.
Awers: Popiersiowy portret kobiety w ciemnym żakiecie z wysokim, białym kołnierzykiem spiętym ciemną kokardą lub klamrą (nie koronkowym żabotem).
Rewers: Tekst ogranicza się do: „ZAKŁAD FOTOGRAFICZNY B. HENNERA W PRZEMYŚLU” — bez tytułu „nadworny fotograf” i bez adresu (te elementy noszą inne karty tego zestawu, patrz DZF:4:33/49/53). Wymienione medale: Wiedeń, Londyn, Wiedeń — nie ma wśród nich Lwowa (ten medal figuruje na karcie DZF:4:48).
Historia i kontekst: Kolejne medale wystawowe zdobywane przez zakład Hennera pozwalają dość precyzyjnie datować poszczególne wzory jego kartonów — ten należy do wcześniejszej fazy, sprzed przyznania tytułu nadwornego fotografa.

Popiersie starszego mężczyzny z długą brodą

DZF:4:48

Datowanie: Rewers z widokiem gmachu atelier i adresem „Rynek obok c.k. Sądu” — wcześniejsza siedziba zakładu, przed przeniesieniem na ul. Mickiewicza.
Awers: Popiersiowy portret starszego mężczyzny z długą, siwą brodą, w czarnym surducie.
Rewers: Rysunek gmachu atelier, litografia wiedeńskiej firmy „Bernhard Wachtl Wien VII” (nie Krziwanek). Adres: „RYNEK OBOK C.K. SĄDU”. Tekst: „ZAKŁAD FOTOGRAFICZNY B. HENNERA W PRZEMYŚLU” — bez tytułu „nadworny fotograf”. Widnieje tu medal ze Lwowa (1877).
Historia i kontekst: Ten rewers dokumentuje wcześniejszą siedzibę atelier Hennera — przy Rynku, obok Sądu — zanim zakład przeniósł się na ul. Mickiewicza 6.

Kobieta w jasnej bluzce — dedykacja z 1908(?) roku

DZF:4:33

Datowanie: Odręczny wpis z datą „27.II” i częściowo czytelnym rokiem (prawdopodobnie w pierwszej dekadzie XX wieku — dokładny rok niepewny na skanie).
Awers: Popiersiowy portret uśmiechniętej kobiety z wysoko upiętą fryzurą, w jasnej bluzce z koronkowym lub siatkowym żabotem wokół szyi. Karton w odcieniu szaro-niebieskim.
Rewers: Secesyjne logo zakładu. Ta karta — w odróżnieniu od :25 i :48 — nosi pełny adres „Przemyśl, ul. Mickiewicza 6” i tytuł „c.k. nadworny fotograf”. Odręczny wpis pamiątkowy jest obecny, ale krótszy niż długa, rozbudowana dedykacja bywa czasem cytowana — dokładnej pełnej treści nie da się jednoznacznie odczytać z tego skanu.
Historia i kontekst: Ta karta reprezentuje najpóźniejszy, najbardziej rozbudowany wzór rewersu Hennera — z pełnym tytułem i adresem przy ul. Mickiewicza, używany już po uzyskaniu tytułu nadwornego fotografa.

Kobieta w kostiumowej sukni balowej

DZF:4:49

Datowanie: Secesyjne zdobienie kartonu wskazuje na przełom XIX i XX wieku.
Awers: Portret gabinetowy kobiety w bogato zdobionej, zachodniej sukni balowej lub kostiumowej z brokatowym wzorem kwiatowym i trenem, z koronkowym, składanym wachlarzem w dłoniach i kwiatami we włosach. Tło studyjne: balustrada z kutego żelaza i draperia.
Rewers: Ozdobny secesyjny rewers z dwugłowym orłem austriackim, pełną listą nagród, tytułem „nadworny fotograf” i adresem „Przemyśl, ul. Mickiewicza 6”.
Historia i kontekst: Moda na kostiumowe sesje fotograficzne w wystawnych strojach była popularna w salonach towarzyskich przełomu wieków — Bernard Henner, dysponujący bogatą garderobą rekwizytów studyjnych, realizował takie zamówienia dla przemyskiej elity.

Para w mundurze i futrze — kartka z Bożego Narodzenia 1914

DZF:4:53

Datowanie: Odręczny napis na awersie: „Frohe Weihnachten! Mitzl & Fritzl / Przemyśl 1914” — bez dokładnej daty dziennej.
Awers: Podwójny portret gabinetowy pary, oboje stojący: kobieta w ciemnym stroju, z dużym kapeluszem z piórami i futrzaną mufką, mężczyzna w mundurze wojskowym armii austro-węgierskiej, z szablą. Na awersie, pod zdjęciem, odręczna dedykacja świąteczna po niemiecku.
Rewers: Zielony, ozdobny rewers z cesarskim dwugłowym orłem Hennera — bez odręcznego tekstu, który znajduje się na awersie.
Historia i kontekst: Boże Narodzenie 1914 roku było jednym z najtrudniejszych okresów w historii Przemyśla — miasto było wówczas oblężone przez wojska rosyjskie podczas pierwszego oblężenia. Kartka od pary w mundurze i futrze, wysłana lub wręczona w tym czasie, jest świadectwem świątecznych życzeń w cieniu wojny.