Przemyśl · pocztówki i historia

Międzywojenna elegancja i modernizacja

Odrodzenie miasta w Drugiej Rzeczpospolitej, 1919–1939

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Przemyśl musiał podnieść się z ogromnych zniszczeń wojennych. Dwudziestolecie to czas powolnej, ambitnej odbudowy i modernizacji technicznej.

Karty niżej to sepiowe światłodruki krakowskiego wydawnictwa „Sztuka” i miejscowej oficyny „Współczesna Sztuka”: nowoczesny autobus na moście, monumentalny gmach Teatru Polskiego, eleganckie witryny ulicy Franciszkańskiej i rzadka fotografia lotnicza z 1937 roku.

Autobus na moście im. 3 Maja — nakład Sztuki, 1929

PT:1:14

Datowanie: Drukowana nota wydawcy „Déposé 1929” — standardowy druk copyrightowy krakowskiego wydawnictwa „Sztuka”, nie żaden stempel pocztowy.
Awers: Sepiowy światłodruk odbudowanego mostu drogowego im. 3 Maja: środkiem jezdni jedzie nowoczesny, przedwojenny autobus miejski, obok idą piesi.
Rewers: Podzielony. Drukowany (nie stemplowany) napis „Déposé 1929. No. 1”, numer katalogowy 2043. Karta czysta, nieobiegowa.
Historia i kontekst: Odbudowany most na Sanie stał się symbolem powrotu Przemyśla do normalnego życia po katastrofie I wojny światowej. Obecność autobusu w kadrze dokumentuje modernizację komunikacyjną miasta w czasach II Rzeczpospolitej.

Wybrzeże Kościuszki z gmachu Teatru Polskiego

PT:1:77

Datowanie: Stopka „Déposé 1929. No. 3” wydawnictwa Sztuka w Krakowie.
Awers: Sepiowy światłodruk „Wybrzeża Tadeusza Kościuszki i Teatru Polskiego” znad Sanu: łódka wiosłowa z dwiema osobami, osobno jednoosobowa łódź sportowa, na skarpie klasycystyczny gmach teatru.
Rewers: Podzielony, czysty, dane wydawnicze krakowskiej „Sztuki” pod numerem katalogowym 2050.
Historia i kontekst: Teatr Polski był sercem życia kulturalnego międzywojennego Przemyśla, usytuowany malowniczo nad brzegiem Sanu.

Ulica Franciszkańska i szyld „King of England”

PT:1:86

Datowanie: Stopka „Déposé 1929. No. 11” krakowskiego wydawnictwa Sztuka.
Awers: Sepiowy światłodruk „PRZEMYŚL. Ul. Franciszkańska”: liczne płócienne markizy sklepowe, wśród nich wyraźnie czytelny szyld „KING OF ENGLAND”, w głębi wieże kościoła oo. Franciszkanów.
Rewers: Podzielony, czysty. Wydawnictwo „Sztuka”, numer seryjny 2051.
Historia i kontekst: Ulica Franciszkańska była najelegantszą ulicą handlową międzywojennego Przemyśla — obecność szyldu o kosmopolitycznym brzmieniu jak „King of England” świadczy o aspiracjach przemyskich kupców tamtych lat.

Gmach Dworca Kolejowego z zegarem

PT:1:62

Datowanie: Polski nadruk „PRZEMYŚL. Dworzec” i okres działalności oficyny „Współczesna Sztuka” wskazują na dwudziestolecie międzywojenne.
Awers: Sepiowy światłodruk neorenesansowej fasady dworca, portyk z dekoracyjnym zegarem, przed gmachem okrągły kiosk, dorożki i podróżni.
Rewers: Podzielony, czysty. Stopka: „Wydawnictwo »WSPÓŁCZESNA SZTUKA« w Przemyślu”, numer katalogowy 3536.
Historia i kontekst: Przemyski dworzec kolejowy, wzniesiony w latach 1859–1860 dla kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika, po odbudowie ze zniszczeń pierwszowojennych nadal pełnił funkcję węzła na trasie Kraków–Lwów.

Dolina Sanu z lotu ptaka — nakład Sztuki, 1937

PT:1:44

Datowanie: Stopka „Déposé 1937. Nr. 2” krakowskiego wydawnictwa Sztuka.
Awers: Rzadkie ujęcie lotnicze doliny Sanu z dwoma mostami przez rzekę i gęstą zabudową staromiejską.
Rewers: Podzielony, czysty, z logo krakowskiej „Sztuki”.
Historia i kontekst: Fotografia lotnicza w latach 30. XX wieku była szczytem techniki — wydanie takiej pocztówki miało pokazać Przemyśl jako nowoczesne miasto u progu nowej ery, dwa lata przed wybuchem II wojny światowej.