Przemyśl · pocztówki i historia

Przestrzeń miejska, rynki i ulice handlowe

Wielokulturowy salon Galicji, 1905–1914

Lata bezpośrednio poprzedzające I wojnę światową to czas największej świetności przemyskiego mieszczaństwa. Przemyśl, siedziba ważnych urzędów i potężnego garnizonu, stał się najbardziej kosmopolitycznym miastem regionu.

Karty niżej rejestrują tętniące życiem ulice handlowe — Mickiewicza, Trakt Lwowski — gęsto obwieszone wielojęzycznymi szyldami kupieckimi, oraz kąpielisko nad Sanem, gdzie letnie życie miasta toczyło się między willami a rybackimi galarami.

Wille na skarpie i kąpielisko na Sanie

PT:1:58

Datowanie: Rok wydania 1907 w stopce nakładu; obieg pocztowy w nieustalonym roku (dzień „27.” czytelny, miesiąc i rok zasłonięte znaczkiem).
Awers: Światłodruk podpisany „Wybrzeże Franciszka Józefa”: eleganckie wille i kamienice na skarpie, w wodach Sanu kąpiący się mieszkańcy.
Rewers: Podzielony. Stopka „Nakład M. Glanza w Przemyślu. Naśladownictwo zastrzeżone. 1907. Nr. 87124”. Korespondencja niemiecka do „Oscar Lückner”, Drezno, Johann Georgenallee 17. Datownik czarny/szary, w dużej części zasłonięty znaczkiem.
Historia i kontekst: San był dla mieszkańców Przemyśla zarówno arterią handlową, jak i głównym miejscem letniej rekreacji — wille na skarpie należały do zamożniejszych urzędników, wojskowych i lekarzy.

Trakt Lwowski ze składem win Cieślińskiego

PT:1:76

Datowanie: Rok 1907 w stopce Salonu Malarzy Polskich w Krakowie.
Awers: Litografia barwna Traktu Lwowskiego z ożywionym ruchem, kamienicami handlowymi i czytelnym szyldem „SKŁAD WIN / CIEŚLIŃSKI”.
Rewers: Podzielony, nagłówek w pięciu językach: polskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i ukraińskim. Wysłana do Krakowa, do Hermine Sirchofer, ul. Pańska 5, z wiadomością po niemiecku. Druk zakładu „Photochrom” w Pradze dla Salonu Malarzy Polskich, numer seryjny 781.
Historia i kontekst: Trakt Lwowski był główną arterią wylotową miasta w kierunku wschodnim i handlowym sercem Przemyśla, gdzie obok siebie handlowali Polacy, Żydzi, Ukraińcy i austriaccy wojskowi.

Kramy u zbiegu Mickiewicza i Kolejowej — fot. E.T.J.

PT:1:89

Datowanie: Rok 1909 w stopce Salonu Malarzy Polskich, seria P 3.
Awers: Litografia tętniącego życiem skrzyżowania: stragany, kramy pod płóciennymi zadaszeniami, dorożki konne. Sygnatura zdjęcia czytelna wprost: „Fotogr. E. T. J. w Przemyślu”.
Rewers: Podzielony. Stopka „Ser. P 3 / Wydawn. sal. mal. polsk. Kraków 1909”. Znaczek austriacki 5 halerzy (emisja 1908) z portretem Franciszka Józefa. Karta adresowana do Pragi, ul. Mikulandská (widoczne przekreślenie wcześniejszej nazwy ulicy i wpisanie nowej) — nie do Krakowa.
Historia i kontekst: Sygnatura „E.T.J.” jest wyraźnie czytelna na karcie — ciekawy trop do dalszego sprawdzenia, czy to ktoś z kręgu rodziny lub współpracowników Edwarda Janusza z Rzeszowa; dotąd niepotwierdzone poza samym odczytem inicjałów.

Dorożka na ulicy Mickiewicza, listopad 1913

PT:1:49

Datowanie: Galicyjski stempel nadawczy „Przemyśl” z datą 28 listopada 1913.
Awers: Światłodruk czarno-biały reprezentacyjnej ulicy Mickiewicza w mroźny dzień: dorożka konna, słup latarni gazowej, przechodnie w zimowych płaszczach. Podpis dwujęzyczny: „Ulica Mickiewicza — Mickiewicz-Gasse / Przemyśl”.
Rewers: Podzielony. Znaczek austriacki 5 halerzy. Adresatka: „Wohlgeboren Frau Magdalena Pelzer”, żona sztabowego lekarza wojskowego (k.u.k. Stabsarzt), Innsbruck. Wydawnictwo Kart Artystycznych w Przemyślu, numer katalogowy 410.
Historia i kontekst: Ulica Mickiewicza stanowiła najelegantszy salon Przemyśla u progu I wojny światowej — ta karta, wysłana zaledwie osiem miesięcy przed jej wybuchem, jest jednym z ostatnich nastrojowych dokumentów „spokojnego Przemyśla” epoki Franciszka Józefa.