Mielec · pocztówki i historia

Medal z Dębicy i chronologia kartonów

Od objazdowego rzemieślnika do uznanej pracowni, 1904–1920

W 1904 roku August Jaderny pokazał swoje prace na wystawie rzemieślniczo-krajowej w Dębicy i został za nie nagrodzony. Od tego momentu na rewersach jego kart pojawia się wytłoczony wizerunek zdobytego medalu — zmiana, dzięki której dziś można dość precyzyjnie datować kartoniki jego zakładu: te bez medalu są wcześniejsze niż 1904 rok, te z medalionami i barwną litografią wiedeńskiej drukarni Wachtla pochodzą z lat rozkwitu pracowni.

Trzy karty niżej pokazują ten sam zakład w trzech różnych momentach: tuż po triumfie w Dębicy, w pełni rozkwitu, i na samym końcu — w 1920 roku, na skromnym, suchym tłoku zamiast dawnego, barwnego druku, gdy powojenne braki materiałowe odcięły dostęp do wiedeńskich litografów.

Mężczyzna z bujnym wąsem

DZF:7:5

Datowanie: Ok. 1904–1912 — pierwsza seria kartoników po medalu z Dębicy.
Awers: Popiersiowy portret mężczyzny w średnim wieku o bujnym, podkręconym wąsie, w ciemnej marynarce i jasnej koszuli ze stójką zapiętą pod szyją. Awers sygnowany rzadkim wariantem pełnego podpisu: „August Jaderny — Mielec”.
Rewers: Rewers ozdobny z dwoma medalionami Dębica 1904, litografia B. Wachtl, Wiedeń. Formuła „Klisze przechowuje się”.
Historia i kontekst: Medal z Dębicy dał Jadernemu coś więcej niż prestiż — to konkretny argument marketingowy, wytłoczony na każdym kolejnym kartoniku, który pomagał mu wygrywać z konkurencją objazdowych fotografów odwiedzających Mielec z Krakowa czy Tarnowa.

Kobieta w ciemnej, satynowej bluzce

DZF:7:7

Datowanie: Ok. 1904–1912 — ten sam typ medalowego kartonu co karta poprzednia.
Awers: Popiersiowy portret kobiety w średnim wieku o wysoko upiętych, falujących włosach, w ciemnej, satynowej bluzce z jasną wstawką pod szyją i cienkim łańcuszkiem.
Rewers: Rewers medalowy z pełną tytulaturą zakładu, litografia Wachtla.
Historia i kontekst: Ciężka satyna i misterne upięcie włosów to typowy podpis mody edwardiańskiej pierwszej dekady XX wieku w prowincjonalnej Galicji — Jaderny potrafił oddać fakturę lśniącej tkaniny dzięki dobremu opanowaniu technologii kolodionowej.

Dwie kobiety w zimowych płaszczach

DZF:7:17

Datowanie: Data odręczna na rewersie: „Kuźnica, dnia 5/II 920 r.” — 5 lutego 1920 roku.
Awers: Całopostaciowy, podwójny portret dwóch młodych kobiet w szerokich kapeluszach i zimowych płaszczach z futrzanymi kołnierzami, jedna z futrzaną mufką, na malowanym tle zimowego pejzażu. Awers sygnowany ślepym tłokiem: „August Jaderny — Mielec”.
Rewers: Rewers z suchym, bezbarwnym tłoczeniem zamiast dawnego, barwnego druku. Przekreślona, odręczna dedykacja i czytelna data 5 lutego 1920 roku.
Historia i kontekst: Po odzyskaniu niepodległości dostęp do wiedeńskich litografów, którzy przed 1918 rokiem dostarczali barwne kartony dla całej Galicji, się urwał — stąd prosty, suchy tłok zamiast dawnej ozdobnej litografii. Ta datowana karta, z 1920 roku, to jeden z ostatnich portretów, jakie August Jaderny wykonał osobiście — zmarł w Mielcu we wrześniu 1921 roku.