Mielec · pocztówki i historia

August Jaderny — początki w Mielcu

Fotograf objazdowy osiada w mieście, 1898–1904

August Jaderny urodził się 25 lutego 1869 roku we Lwowie. Rzemiosła uczył się tam u fotografów Dawida Mazura i Karola Roszkiewicza, później doskonalił je w zakładzie Józefa Edera w Stanisławowie. 4 lipca 1898 roku dostał od starostwa w Jarosławiu zezwolenie na pracę jako fotograf objazdowy — a rok później, w 1899 roku, osiadł na stałe w Mielcu, przy ulicy Wąskiej.

Trzy karty niżej pochodzą z tego najwcześniejszego okresu — sprzed 1904 roku, zanim zdobyty na wystawie w Dębicy medal zmienił wygląd jego kartoników na zawsze. Najstarsza z nich, na prostszym, jeszcze niemedalowym rewersie, to zarazem najstarsza fotografia Jadernego w tym zbiorze.

Portret rodzinny na tle drewnianych wrót

DZF:7:35

Datowanie: Ok. 1898–1904 — rewers wcześniejszego typu, bez wzmianki o medalu z Dębicy (1904), co pozwala umieścić kartę przed tym rokiem.
Awers: Grupowy portret rodzinny w plenerze: siedząca kobieta, stojący obok mężczyzna w sukiennej czapce galicyjskiej, dziewczynka i mały chłopiec w kraciastym ubranku, postawiony na krześle, z witką w dłoni. Tło: surowe, drewniane wrota gospodarskie. Na awersie słabo czytelny, odręczny wpis atramentowy — prawdopodobnie nazwisko rodziny.
Rewers: Wcześniejszy typ rewersu: „Zakład fotograficzny A. Jaderny w Mielcu. Klisze zachowują się” — bez medalionów i bez litografii wiedeńskiej, charakterystycznych dla kart po 1904 roku. Karta czysta.
Historia i kontekst: Najstarsza fotografia Jadernego w tym zbiorze dokumentuje jego wczesny okres w Mielcu — zanim zbudował własny dom z atelier i zanim zdobyty medal zmienił szatę graficzną jego kartoników. Surowe tło gospodarskich wrót zamiast malowanej dekoracji atelierowej sugeruje, że powstała jeszcze w czasach, gdy fotograf pracował w plenerze, nie w stałej pracowni.

Wiejska kobieta w chuście z dzieckiem

DZF:7:12

Datowanie: Ok. 1905–1918 — rewers medalowy z „Dębica 1904”.
Awers: Siedząca kobieta w tradycyjnej chuście wiązanej pod brodą, w ciemnym gorsecie zapinanym na rząd guzików, na jasnej, pasiastej bluzce, z niemowlęciem w białej koronkowej sukience na kolanach. Rekwizyt studyjny: gałąź brzozowa w tle.
Rewers: Rewers niebieski, ozdobny: „Zakład fotograficzny A. Jaderny w Mielcu, Ulica Kolejowa. Klisze przechowuje się”, dwa medaliony wystawowe (Dębica 1904), litografia B. Wachtl, Wiedeń.
Historia i kontekst: Portrety ludności wiejskiej i małomiasteczkowej były dla prowincjonalnych atelier ważnym filarem działalności — nie tylko ekonomicznym, ale i artystycznym. Strój modelki — chusta, ciemny gorset, pasiasta bluzka — to typowy ubiór galicyjskiej wsi lub małego miasteczka, uchwycony bez teatralizacji, z uwagą skierowaną na samą osobę.

Młody mężczyzna w mundurze

DZF:7:2

Datowanie: Ok. 1908–1918.
Awers: Popiersiowy portret młodego mężczyzny w jasnej tunice o wysokiej stójce, z poziomym bramowaniem przy kołnierzu i dwiema naszytymi, ząbkowanymi kieszeniami na piersi — układ typowy dla munduru, choć jego dokładny rodzaj (wojskowy, kolejowy, organizacyjny) pozostaje niepotwierdzony.
Rewers: Rewers medalowy: „Zakład fotograficzny A. Jaderny w Mielcu, Ulica Kolejowa. Klisze przechowuje się”, medaliony Dębica 1904, litografia B. Wachtl, Wiedeń.
Historia i kontekst: Bez czytelnych dystynkcji trudno dziś rozstrzygnąć, czy to mundur formacji wojskowej, kolejowej, czy któregoś z galicyjskich towarzystw paramilitarnych — Mielec w tych latach miał aktywne środowisko strzeleckie i sokole. Karta zostaje w zbiorze jako otwarte pytanie, nie rozstrzygnięta ciekawostka.