Mielec · pocztówki i historia

Galeria mieszczańska

Strój ludowy i miejski szyk przed obiektywem Jadernego, 1905–1918

Przed obiektywem Augusta Jadernego stawała cała panorama mieleckiego społeczeństwa — od mieszczan naśladujących wiedeńską i paryską modę, po dzieci ubrane w tradycyjne, haftowane stroje ludowe z okolic Mielca i Kolbuszowej.

Cztery karty niżej pokazują ten rozdźwięk w jednym zbiorze: młodego dandysa w swobodnej, miejskiej pozie, dziewczynę w haftowanym gorseciku rzeszowiackim, troje dzieci — w tym chłopca w wyszywance ludowej — i dziewczynkę w komunijnej bieli.

Młody mężczyzna w pozie dandysa

DZF:7:31

Datowanie: Ok. 1908–1918 — wąski format panelowy.
Awers: Całopostaciowy portret szczupłego młodego mężczyzny w swobodnej, eleganckiej pozie: długa ciemna marynarka, jasne spodnie w kant, wzorzysta kamizelka, biała poszetka w kieszeni piersiowej, dłonie ułożone nonszalancko.
Rewers: Rewers zielony, ozdobny, z medalionami Dębica 1904 i formułą o przechowywaniu klisz.
Historia i kontekst: Moda na portrety całopostaciowe w swobodnej, „dandysowskiej” pozie przywędrowała do Galicji z Wiednia i Paryża na początku XX wieku — ta karta pokazuje, że mieleckie mieszczaństwo bacznie śledziło europejskie trendy, mimo prowincjonalnego położenia miasta.

Kobieta w haftowanym gorseciku

DZF:7:32

Datowanie: Ok. 1905–1915.
Awers: Całopostaciowa młoda kobieta w pasiastej bluzce z narzuconym, ciemnym gorsecikiem haftowanym w motywy słonecznika i serc — strój charakterystyczny dla pogranicza rzeszowsko-lasowiackiego. Na szyi podwójny łańcuszek z krzyżykiem, w dłoni bukiecik polnych kwiatów.
Rewers: Rewers niebieski, medalowy, jak na pozostałych kartach zakładu.
Historia i kontekst: Haft o motywach słonecznika i serc to konkretny ślad zdobnictwa ludowego okolic Mielca i Kolbuszowej. Noszenie elementów stroju ludowego przez młode kobiety z klas średnich było w Galicji wyrazem zarówno mody młodopolskiej, jak i cichej manifestacji tożsamości narodowej.

Troje dzieci, chłopiec w wyszywance

DZF:7:15

Datowanie: Ok. 1910–1918.
Awers: Grupa trojga dzieci: dwie dziewczynki w białych sukienkach (jedna z wiklinowym koszem kwiatów, druga z bukiecikiem) i stojący między nimi chłopiec w okrągłych okularach, ubrany w białą, haftowaną koszulę ludową (wyszywankę), przepasaną ciemną szarfą, w haftowanych spodenkach.
Rewers: Rewers niebieski, medalowy, adres przy ulicy Kolejowej.
Historia i kontekst: Ubranie chłopca w wyszywankę ludową, podczas gdy dziewczynki noszą miejskie, białe sukienki, to niecodzienne zestawienie w jednym kadrze — świadectwo, że rodzice dbali o to, by przynajmniej jedno z dzieci reprezentowało na fotografii rodzimą tradycję regionalną.

Dziewczynka w stroju pierwszokomunijnym

DZF:7:19

Datowanie: Ok. 1910–1918.
Awers: Całopostaciowy portret dziewczynki w białej sukience komunijnej, z tiulowym welonem i wiankiem z kwiatów, trzymającej książeczkę do nabożeństwa. Ustawiona na drewnianych schodkach studyjnych obok paproci.
Rewers: Rewers niebieski, panelowy, medalowy.
Historia i kontekst: Portrety komunijne były jednym z podstawowych źródeł zamówień dla prowincjonalnego atelier — rekwizyt schodków, po których dziecko jakby wstępowało wyżej, miał nadać kompozycji podniosły, niemal ołtarzowy charakter.