Mielec · pocztówki i historia

„Jadernówka” — dom i szklana altana

Dom z atelier przy ulicy Kolejowej, 1904–1918

W latach 1904–1906 August Jaderny wzniósł przy ulicy Kolejowej własny dom połączony z atelier — parterową willę zaprojektowaną przez architekta Stanisława Bronisławskiego, z charakterystyczną, przeszkloną od północy „altaną fotograficzną”. Taka ściana ze szkła dawała rozproszone, równe światło dzienne, kluczowe w epoce sprzed powszechnej elektryczności w pracowniach fotograficznych.

Dziś ten sam budynek, czule nazywany przez mieszkańców „Jadernówką”, jest oddziałem fotograficznym Muzeum Regionalnego w Mielcu — z ponad pięcioma tysiącami eksponatów jedną z największych kolekcji fotograficznych w Polsce. Trzy karty niżej pokazują, co wychodziło z tej szklanej altany w pierwszych latach jej istnienia.

Kobieta przy rekwizycie z brzozy

DZF:7:30

Datowanie: Ok. 1905–1915 — format panelowy wprowadzony po otwarciu nowego atelier.
Awers: Całopostaciowy portret młodej kobiety w jasnej bluzce i ciemnej spódnicy, stojącej oburącz przy konstrukcji z surowych gałęzi brzozowych ułożonych w płotek.
Rewers: Rewers niebieski, ozdobny: „Zakład fotograficzny A. Jaderny w Mielcu, Ulica Kolejowa. Klisze przechowuje się”, medaliony Dębica 1904, litografia B. Wachtl, Wiedeń.
Historia i kontekst: Brzozowy płotek to jeden z najczęściej powtarzających się rekwizytów w atelier Jadernego — pojawia się na kilkunastu kartach tego zbioru i można go czytać niemal jak podpis wizualny mieleckiej pracowni, obok charakterystycznego formatu panelowego.

Kobieta przy brzozowym płotku, w pełnym słońcu

DZF:7:4

Datowanie: Ok. 1910–1918.
Awers: Portret w trzech czwartych postaci: uśmiechnięta młoda kobieta w kraciastej bluzce z szerokim, marynarskim kołnierzem i koralami, wsparta łokciem o brzozowy płotek, na tle malowanej dekoracji leśno-ogrodowej. Miękkie, boczne światło.
Rewers: Rewers ozdobny, medalowy, jak na pozostałych kartach z tego okresu.
Historia i kontekst: Jakość światła na tym ujęciu — bez ostrych cieni, miękko otulające modelkę — to bezpośredni efekt przeszklonej, północnej ściany altany Bronisławskiego. W tradycyjnych, ciemnych wnętrzach kamienicznych starszych zakładów taki efekt był nieosiągalny.

Rodzina z niemowlęciem w plenerze

DZF:7:34

Datowanie: Ok. 1910–1918.
Awers: Plenerowy portret rodzinny: siedząca kobieta w jasnej, letniej sukni z niemowlęciem na kolanach, obok stojący mężczyzna w ciemnym garniturze z kamizelką. Naturalne tło drzew i krzewów.
Rewers: Rewers medalowy jak na innych kartach zakładu przy ulicy Kolejowej.
Historia i kontekst: Ogród otaczający dom Jadernego był integralną częścią jego pracowni — w cieplejsze dni fotograf wyprowadzał klientów poza szklaną altanę, wykorzystując naturalne słońce i zieleń do swobodniejszych, mniej sztywnych portretów rodzinnych niż te robione w studyjnym wnętrzu.