Kraków · pocztówki i historia

Wojenna Historia, Okupacja i Martyrologia

Kraków w ogniu wielkich konfliktów i pod niemiecką okupacją, 1911–1948

Kraków w pierwszej połowie XX wieku był świadkiem dramatycznych wydarzeń militarnych i bolesnych okupacji. Cztery karty niżej rejestrują to od okresu I wojny światowej, gdy miasto funkcjonowało jako zmilitaryzowana Twierdza Kraków, przez okupację niemiecką, gdy Rynek przemianowano na „Adolf-Hitler-Platz”, po pierwsze powojenne lata.

Pieczęć artylerii fortecznej na zimowym Rynku

PT:3:44

Datowanie: Rok nakładu wydawnictwa „J. K.” — po 1911. Rewers podzielony.
Awers: Zimowy widok Sukiennic i wieży ratuszowej, ujęty zza bezlistnych gałęzi drzewa.
Rewers: Fioletowa pieczęć jednostki wojskowej: „k.u.k. Festungsartillerieregiment «Kaiser» Nr. 1” (1. Pułk Artylerii Fortecznej Twierdzy Kraków). Brak znaczka i datowników cywilnych — karta wysłana darmową pocztą polową.
Historia i kontekst: Twierdza Kraków (Festung Krakau) była jedną z najważniejszych baz militarnych Austro-Węgier. Pieczęć na tej pocztówce to namacalny dowód militaryzacji miasta w okresie I wojny światowej.

Sukiennice na poczcie polowej — grudzień 1915

PT:3:45

Datowanie: Datownik poczty polowej „K.u.K. Feldpostamt 186” z datą 28 grudnia 1915.
Awers: Barwny druk Sukiennic z czerwonymi dachami, straganami i ozdobną latarnią gazową. Wydany w Krakowie w 1912 nakładem wydawnictwa „B. M.”.
Rewers: Fioletowa pieczęć cenzury wojskowej „Zensuriert”. Treść odręczna po czesku, list do „Nejmilejší Sestřičko…”, podpisany „vaše sestra Amalie a Gustav”.
Historia i kontekst: W grudniu 1915 roku Kraków był potężnym zapleczem frontu wschodniego — w tutejszej twierdzy stacjonowały setki tysięcy żołnierzy różnych narodowości Austro-Węgier, wysyłając pamiątkowe pocztówki jako dowód życia.

Rynek krakowski jako Adolf-Hitler-Platz

PT:3:26

Datowanie: Okres okupacji niemieckiej (Generalne Gubernatorstwo), lata 1940–1944, na podstawie stopki wydawcy.
Awers: Sepiowa rotograwiura wieży ratuszowej, Sukiennic i kościółka św. Wojciecha — kadr powtarza przedwojenną kompozycję, ale z nowym podpisem: „KRAKAU. Adolf Hitler-Platz, Rathaus, Tuchhalle u. Adalbert-Kirche.”.
Rewers: Stopka: „Graphische Anstalt Akropol, Krakau. Abt. Bild u. Postkartenverlag”. Karta podzielona, czysta.
Historia i kontekst: Niemieccy okupanci natychmiast po zajęciu Krakowa we wrześniu 1939 roku rozpoczęli germanizację miasta, zmieniając nazwy ulic i placów — Rynek Główny, serce polskiego Krakowa, przemianowano na „Adolf-Hitler-Platz”.

Pomnik na Rynku — oskarżenie na rewersie, 1945

PT:3:34

Datowanie: Numeracja serii „M-00835d”. Powojenna karta patriotyczno-martyrologiczna, wydana krótko po wyzwoleniu Krakowa spod okupacji niemieckiej w 1945 roku.
Awers: Pomnik na wysokim cokole zwieńczony figurą, w tle duża gotycka budowla z rzędem ostrołukowych okien — dokładna identyfikacja tła wymaga jeszcze jednego spojrzenia na skan z bliska, nie stwierdzamy jej tu na pewniaka.
Rewers: Drukowany tekst zajmuje tylko górną ćwiartkę karty, reszta rewersu jest pusta (standardowy podzielony układ z polem na znaczek). Dosłowna treść: „Zniszczyć płomieniem »Hołd Pruski«, Pokrajać w kawały »Grunwald« — hańbę Krzyżactwa, Zagarnąć nieśmiertelne dzieło Wita Stwosza… Dynamitem wysadzić pomnik wieszcza…”, podpisane „Fot. Jerzy Grzegorzewicz”. Na karcie NIE MA żadnej konkretnej daty dziennej.
Historia i kontekst: Karta wylicza rzeczywiste straty polskiej kultury pod okupacją niemiecką: spalenie obrazu Jana Matejki „Hołd pruski”, zniszczenie dzieła związanego z bitwą pod Grunwaldem, zagarnięcie Ołtarza Wita Stwosza z kościoła Mariackiego i wysadzenie pomnika Adama Mickiewicza (17 sierpnia 1940 roku — data historyczna, ustalona z innych źródeł, nie z tej karty). Powstała jako dokument strat i element budowania powojennej pamięci narodowej.