Kraków · pocztówki i historia

Krakowskie Atelier i Historia Portretu

Pionierzy fotografii i galeria krakowskiego mieszczaństwa, 1867–1925

Poza widokami architektury, osobną część krakowskiego zbioru stanowi galeria oryginalnych fotografii zakładowych — pamiątkowych odbitek w formatach Carte de Visite i kart gabinetowych. To dowód rozwoju rzemiosła fotograficznego pod Wawelem: prace Walerego Rzewuskiego (patrona krakowskiego Muzeum Fotografii), Awita Szuberta, Ignacego Kriegera i ich następców.

Portret mężczyzny w kożuchu — Walery Rzewuski

DZF:8:49

Datowanie: Adres „Wesoła, ul. Podwale 27B” i format klasycznej wizytówki CDV wskazują na wczesny okres działalności atelier Rzewuskiego, lata 70. XIX wieku.
Awers: Popiersiowy portret mężczyzny z bujną brodą i ciemnymi, kręconymi włosami, w eleganckim zimowym płaszczu z szerokim futrzanym kołnierzem. Nadruk: „W. Rzewuski w Krakowie”.
Rewers: Litografowany rewers pamiątkowy z rysunkiem gmachu atelier i pełnym napisem: „Zakład Fotograficzny Walerego Rzewuskiego w Krakowie, Wesoła, ulica Podwale No 27B”.
Historia i kontekst: Walery Rzewuski (1837–1888) był jednym z najwybitniejszych polskich fotografów XIX wieku, pionierem fotografii teatralnej. Zapisał swój majątek i negatywy miastu Kraków — fundament dzisiejszych zbiorów Muzeum Fotografii (MuFo), którego jest patronem.

Portret młodego mężczyzny z dedykacją — Walery Rzewuski

DZF:8:50

Datowanie: Odręczna dedykacja atramentem na rewersie z czytelną datą „20.3.73”.
Awers: Portret młodego mężczyzny w owalnej winiecie, z kręconą czupryną, w ciemnym surducie z białą koszulą i muszką. Nadruk: „W. Rzewuski w Krakowie”.
Rewers: Winieta reklamowa atelier przy „Podwale No 27B” z odręczną dedykacją — dokładna treść i pełne nazwisko autora trudne do jednoznacznego odczytania.
Historia i kontekst: Format Carte de Visite służył nie tylko do kolekcji rodzinnych, ale był wręczany przyjaciołom jako dowód sympatii — datowane odbitki Rzewuskiego z lat 70. należą dziś do rzadkich, poszukiwanych obiektów kolekcjonerskich.

Portret młodej dziewczyny — Awit Szubert

DZF:8:47

Datowanie: Rewers wymienia dwa medale wystawowe (Wiedeń 1873, Bruksela) — wcześniejszy okres działalności krakowsko-szczawnickiego atelier Szuberta.
Awers: Popiersiowy portret dziewczyny w ciemnej atłasowej sukni z wysokim kołnierzem i dużą ozdobną kokardą. Czerwona ramka z nadrukiem: „A. Szubert w Krakowie”.
Rewers: Czerwony karton z herbem — tarczą z basztami trzymaną przez dwa gryfy — oraz reprodukcjami dwóch medali zasługi (Wiedeń 1873, Bruksela). Podpis: „A. Szubert w Krakowie i Szczawnicy”.
Historia i kontekst: Awit Szubert (1837–1919) to jeden z „wielkiej trójki” pionierów fotografii krakowskiej obok Rzewuskiego i Kriegera — portrecista elity (fotografował m.in. Helenę Modrzejewską) i pionier fotografii tatrzańskiej, z filią atelier w Szczawnicy dla kuracjuszy.

Portret starszego mężczyzny w binoklach — Ignacy Krieger

DZF:8:1

Datowanie: Odręczna, pionowa inskrypcja atramentowa na rewersie z rokiem 1881.
Awers: Owalny portret starszego mężczyzny o wyrazistych rysach, z podkręconym wąsem i binoklami.
Rewers: Fioletowy karton z monogramem Kriegera. Adres: „J. Krieger, Fotograf w Krakowie, w głównym Rynku przy ulicy Śgo Jana w domu narożnym pod L. 37”. Zastrzeżenie praw autorskich: „Vervielfältigung vorbehalten / Naśladowanie zastrzega”.
Historia i kontekst: Ignacy Krieger (1820–1889) to trzeci filar dawnej fotografii krakowskiej. Jego pracownia na rogu Rynku i ul. św. Jana stworzyła unikalny atlas architektury i typów ludzkich, przekazany po śmierci syna Natana miastu Kraków.

Portret mężczyzny z wąsem — Stanisław Bizański

DZF:8:44

Datowanie: Adres atelier „Plac Szczepański 3” i litografia wiedeńskiej firmy „Krziwanek” wskazują na przełom lat 80. i 90. XIX wieku.
Awers: Popiersiowy portret dojrzałego mężczyzny z gęstym, wypielęgnowanym wąsem, w ciemnej marynarce. Czerwona ramka z drukiem: „Stanisław Bizański – Kraków”.
Rewers: Monogram „SB” i tekst: „Zakład Fotograficzny Stanisława Bizańskiego w Krakowie, Plac Szczepański No 3; Klisze przechowują się”.
Historia i kontekst: Stanisław Bizański (1846–1890), po praktyce u Rzewuskiego, otworzył własny, popularny salon przy Placu Szczepańskim. Zasłynął jako wybitny dokumentator Tatr i Zakopanego — jego fotografie były jednymi z pierwszych szeroko dystrybuowanych turystycznie.

Portret ślubny Tylków — Szymon Balicer

DZF:8:56

Datowanie: Odręczny wpis pamiątkowy dokumentuje ślub — data dzienna w zapisie odręcznym wygląda na „10/2 1885” (wymaga jeszcze jednego spojrzenia pod lupą przed ostatecznym potwierdzeniem) — oraz wykonanie zdjęcia „5 sierpnia 1885”.
Awers: Wielkoformatowa fotografia gabinetowa pary ślubnej: Franciszek Tylko siedzi przy stoliku z rękawiczkami w dłoni, Marya Tylko stoi obok w białej sukni ślubnej z wiankiem i bukietem.
Rewers: Różowy nadruk stopki: „Szymon Balicer, Fotograf w Krakowie, ulica Kolejowa No 16, obok gmachu straży ogniowej”. Druk wykonany u Leopolda Türkela w Wiedniu.
Historia i kontekst: Szymon Balicer był jednym z ważniejszych żydowskich fotografów działających w Krakowie na przełomie wieków, specjalizującym się w eleganckich portretach rodzinnych i ślubnych — ta karta to rzadki, w pełni zidentyfikowany portret ślubny o dużej wartości genealogicznej.

Portret Albiny Frank — zakład M. A. Olmy

DZF:8:3

Datowanie: Fason sukni z wysokim, sztywnym kołnierzem i litografia kartonu K. Krziwanka z Wiednia wskazują na ostatnią dekadę XIX wieku.
Awers: Popiersiowy portret dojrzałej kobiety w ciemnej, surowej sukni z wysokim, sztywnym kołnierzem i plisowanym plastronem.
Rewers: Niebieski rewers z wizerunkiem neorenesansowego gmachu i napisem: „Zakład artystyczno-fotograficzny M. A. Olma w Krakowie, Podwale 14; Klisze przechowują się”. Ołówkowy dopisek: „Albina Frank”.
Historia i kontekst: M. A. Olma prowadził jeden z popularnych, średniej wielkości zakładów portretowych przy krakowskich Plantach, chętnie wybierany przez zamożne krakowskie mieszczaństwo.

Dziewczyna z warkoczem — Józef Sebald (dawniej W. Rzewuski)

DZF:8:4

Datowanie: Odręczny, częściowo ucięty dopisek ołówkowy „28/I 189_”.
Awers: Winietowany portret młodej dziewczyny z bardzo długim warkoczem, w jasnej, koronkowej sukni z dużą jedwabną kokardą.
Rewers: Czerwony rewers z secesyjnym monogramem „JS”: „Zakład Artystyczno-Fotograficzny Józefa Sebalda, dawniej Walerego Rzewuskiego, w Krakowie, ul. Kolejowa No 27b”.
Historia i kontekst: Józef Sebald był bezpośrednim następcą Walerego Rzewuskiego — przejęcie legendarnego atelier przy ul. Kolejowej (dziś Westerplatte) było gwarancją prestiżu i ciągłości artystycznej.

Portret mężczyzny z sumiastym wąsem — J. Mien

DZF:8:25

Datowanie: Krój ubrań (aksamitny kołnierz, wzorzysty plastron) i secesyjne złocenie kartonu wskazują na koniec XIX wieku.
Awers: Popiersiowy portret mężczyzny z sumiastym wąsem i bokobrodami, w marynarce z aksamitnym kołnierzem. Złocony napis: „J. Mien, Cracovie” z motywem heraldycznym fleur-de-lis.
Rewers: Bordowy karton litografowany przez „Türkel & Steiner” w Wiedniu. Adres: „J. Mien, Cracovie, Sławkowska 31”.
Historia i kontekst: Nazwisko fotografa na tej karcie odczytuje się jednoznacznie jako „J. Mien” — dalsza identyfikacja tego zakładu (dotąd nieopisanego w projekcie) wymaga osobnego sprawdzenia w źródłach, np. u Kozińskiego czy w bazie MuFo, zanim doda się o nim więcej niż adres i markę kartonu.