Rzeszów · pocztówki i historia

Most, Rynek i deptak — zwięźle

Pocztówki topograficzne, 1908–1967

Szczegółowa historia architektury i urbanistyki dawnego Rzeszowa ma już swoje miejsce na siostrzanym portalu edwardjanusz.pl — tu, żeby nie dublować tamtych ustaleń, pięć kart topograficznych z tego zbioru opisanych jest zwięźle: sam obraz, obieg pocztowy i to, co wynika wprost z rewersu.

Łączy je jeden most na Wisłoku — sfotografowany w pełnej krasie w 1908 roku, zanim 19 maja 1915 roku wycofujące się z miasta wojska rosyjskie wysadziły go w powietrze — oraz dziesięciolecia dzielące przedwojenny Rynek od zielonego, porośniętego winobluszczem deptaku PRL-owskich lat sześćdziesiątych.

Most na Wisłoku

PT:5:52

Datowanie: Obiegowa, wysłana 1 lipca 1908 roku do Wiednia.
Awers: Stalowy most kratownicowy na Wisłoku, na przedpolu grupa ludzi i zaprzęgi. Druk w zielono-niebieskiej tonacji, nakład L.A.R., numer 7589.
Rewers: Tekst nie zmieścił się na rewersie i wszedł na margines awersu; adres: Wiedeń, Gymnasiumgasse 27.
Historia i kontekst: Ten sam most, który zakład Janusza sfotografował całym, a który wycofujący się Rosjanie wysadzili w powietrze 19 maja 1915 roku — na tej karcie, z 1908 roku, wciąż stoi w pełnej krasie.

Rynek (Ringplatz)

PT:5:45

Datowanie: Okres austriacki — dwujęzyczny nadruk.
Awers: Rynek w Rzeszowie z wieżą ratusza i pierzejami kamienic, ożywiony sztafażem: wozy, przechodnie, drzewa na płycie placu. Nadruk: „Rzeszów. Rynek — Ringplatz.”
Rewers: Podzielony, czysty, z ołówkowymi zapiskami dawnych właścicieli.
Historia i kontekst: Dwujęzyczny nadruk sam w sobie datuje kartę na czasy monarchii austro-węgierskiej — ten sam Rynek, który przed otwarciem stałych atelier w mieście gościł wędrownych fotografów rozbijających tymczasowe namioty na kilka tygodni w roku.

Ulica 3-go Maja

PT:5:48

Datowanie: Ok. 1910–1915, nieobiegowa, z ołówkową datą 1915.
Awers: Pierzeja ulicy 3-go Maja z okazałym gmachem o neogotyckich sterczynach, przed nim ogród ze strzyżoną zielenią i parasolami.
Rewers: Nadruk dwujęzyczny „Rzeszów. Ulica 3-go Maja — 3. Maigasse.”, nakład B.W.L. w Rzeszowie.
Historia i kontekst: Gmach z neogotyckimi sterczynami to ten sam budynek, który na kartach zakładu Janusza figuruje jako Kasa Oszczędności — ten sam deptak, przy którym kilka lat wcześniej Simson Spritzer otworzył swój zakład pod numerem 3.

Ulica 3-go Maja — dzwonnica kościoła farnego

PT:5:51

Datowanie: Lata 60. XX wieku.
Awers: Ulica 3-go Maja z dzwonnicą kościoła farnego, pierzeją, przechodniami i rowerami — zwykły dzień w Rzeszowie lat sześćdziesiątych.
Rewers: Zdjęcie G. Russa, wykonanie zakładu PTTK w Jaśle. Cena: złotówka czterdzieści plus dwadzieścia groszy dopłaty na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy.
Historia i kontekst: Dopłata na SFOS, drukowana wprost w cenie karty, to charakterystyczny ślad PRL-owskiej pocztówki — każdy zakup tej niewinnej widokówki deptaka był jednocześnie drobną, obowiązkową składką na odbudowę Warszawy.

Wieża dawnego zamku

PT:5:43

Datowanie: Wydana w 1967 roku, nakład 5100 egzemplarzy.
Awers: Wieża dawnego zamku obronnego w Rzeszowie, widziana przez bezlistne drzewa.
Rewers: Zdjęcie Z. Postępskiego, Biuro Wydawnicze „RUCH”, wykonanie PTTK w Jaśle. Cena złotówka siedemdziesiąt plus dwadzieścia groszy na SFOS.
Historia i kontekst: Najpóźniejsza karta w tym rozdziale zamyka łuk sześćdziesięciu lat: od stalowego mostu fotografowanego w 1908 roku, przez jego zniszczenie w 1915, po powojenny Rzeszów, w którym nawet widokówka średniowiecznej baszty niosła na sobie drobną opłatę na odbudowę stolicy.