Rzeszów · pocztówki i historia

Most, Rynek i deptak — zwięźle

Pocztówki topograficzne, 1908–1967

Szczegółowa historia architektury i urbanistyki dawnego Rzeszowa ma już swoje miejsce na siostrzanym portalu edwardjanusz.pl. Tu, żeby nie dublować tamtych ustaleń, pięć kart topograficznych z tego zbioru opisanych jest zwięźle: sam obraz, obieg pocztowy i to, co wynika wprost z rewersu.

Łączy je jeden most na Wisłoku (sfotografowany w pełnej krasie w 1908 roku, zanim 19 maja 1915 roku wycofujące się z miasta wojska rosyjskie wysadziły go w powietrze) oraz dziesięciolecia dzielące przedwojenny Rynek od zielonego, porośniętego winobluszczem deptaku PRL-owskich lat sześćdziesiątych.

Most na Wisłoku

PT:5:52

Datowanie: Obiegowa, wysłana 1 lipca 1908 roku do Wiednia.
Awers: Stalowy most kratownicowy na Wisłoku, na przedpolu grupa ludzi i zaprzęgi. Druk w zielono-niebieskiej tonacji, nakład L.A.R., numer 7589.
Rewers: Tekst nie zmieścił się na rewersie i wszedł na margines awersu; adres: Wiedeń, Gymnasiumgasse 27.
Historia i kontekst: Ten sam most, który zakład Janusza sfotografował całym, a który wycofujący się Rosjanie wysadzili w powietrze 19 maja 1915 roku, na tej karcie, z 1908 roku, wciąż stoi w pełnej krasie.

Rynek (Ringplatz)

PT:5:45

Datowanie: Okres austriacki — dwujęzyczny nadruk.
Awers: Rynek w Rzeszowie z wieżą ratusza i pierzejami kamienic, ożywiony sztafażem: wozy, przechodnie, drzewa na płycie placu. Nadruk: „Rzeszów. Rynek — Ringplatz.”
Rewers: Podzielony, czysty, z ołówkowymi zapiskami dawnych właścicieli.
Historia i kontekst: Dwujęzyczny nadruk sam w sobie datuje kartę na czasy monarchii austro-węgierskiej. To ten sam Rynek, który przed otwarciem stałych atelier w mieście gościł wędrownych fotografów rozbijających tymczasowe namioty na kilka tygodni w roku.

Ulica 3-go Maja

PT:5:48

Datowanie: Ok. 1910–1915, nieobiegowa, z ołówkową datą 1915.
Awers: Pierzeja ulicy 3-go Maja z okazałym gmachem o neogotyckich sterczynach, przed nim ogród ze strzyżoną zielenią i parasolami.
Rewers: Nadruk dwujęzyczny „Rzeszów. Ulica 3-go Maja — 3. Maigasse.”, nakład B.W.L. w Rzeszowie.
Historia i kontekst: Gmach z neogotyckimi sterczynami to ten sam budynek, który na kartach zakładu Janusza figuruje jako Kasa Oszczędności, ten sam deptak, przy którym kilka lat wcześniej Simson Spritzer otworzył swój zakład pod numerem 3.

Ulica 3-go Maja — dzwonnica kościoła farnego

PT:5:51

Datowanie: Lata 60. XX wieku.
Awers: Ulica 3-go Maja z dzwonnicą kościoła farnego, pierzeją, przechodniami i rowerami, zwykły dzień w Rzeszowie lat sześćdziesiątych.
Rewers: Zdjęcie G. Russa, wykonanie zakładu PTTK w Jaśle. Cena: złotówka czterdzieści plus dwadzieścia groszy dopłaty na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy.
Historia i kontekst: Dopłata na SFOS, drukowana wprost w cenie karty, to charakterystyczny ślad PRL-owskiej pocztówki. Każdy zakup tej niewinnej widokówki deptaka był jednocześnie drobną, obowiązkową składką na odbudowę Warszawy.

Wieża dawnego zamku

PT:5:43

Datowanie: Wydana w 1967 roku, nakład 5100 egzemplarzy.
Awers: Wieża dawnego zamku obronnego w Rzeszowie, widziana przez bezlistne drzewa.
Rewers: Zdjęcie Z. Postępskiego, Biuro Wydawnicze „RUCH”, wykonanie PTTK w Jaśle. Cena złotówka siedemdziesiąt plus dwadzieścia groszy na SFOS.
Historia i kontekst: Najpóźniejsza karta w tym rozdziale zamyka łuk sześćdziesięciu lat: od stalowego mostu fotografowanego w 1908 roku, przez jego zniszczenie w 1915, po powojenny Rzeszów, w którym nawet widokówka średniowiecznej baszty niosła na sobie drobną opłatę na odbudowę stolicy.