Osobliwości · pocztówki i historia

Po wojnie: nowy nośnik, ta sama moda

PRL i lata 70., 1952–ok. 1976

Dział „Osobliwości” zamykają trzy karty spoza galicyjskiego trzonu kolekcji — z okresu, gdy dawne rzemiosło pamiątkarskie zamieniło się w seryjny produkt państwowych oficyn wydawniczych, a sam pomysł na korę brzozową jako pocztówkę przetrwał w zupełnie innym miejscu Europy.

Trzy karty niżej pokazują tę ewolucję: fińską pamiątkę turystyczną z lat 70. — czystą korę bez żadnego rysunku, tylko surową fakturę drewna — oraz dwie powojenne polskie pocztówki fotograficzne, jedną z propagandowym hasłem wczasów pod gruszą, drugą z Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Fińska pamiątka z kory

PT:6:2

Datowanie: Lata 70. XX wieku — fiński znaczek 0,40.
Awers: Karta z naturalnego, gładkiego płata kory brzozowej, bez żadnego rysunku czy malowidła — jedyną ozdobą jest surowa faktura i usłojenie drewna.
Rewers: Ofrankowana nowoczesnym fińskim znaczkiem 0,40. Karta obiegowa międzynarodowo — z Tampere w Finlandii do Bremy w Niemczech, pozdrowienia po niemiecku podpisane „Petra”.
Historia i kontekst: Ta karta nie należy do przedwojennej serii rękodzielniczej i stoi w zbiorze dla porównania. Pokazuje, że pomysł na korę brzozową jako osobliwy nośnik pocztowy przetrwał w Skandynawii dobre pół wieku po tym, jak zniknął z Galicji — tyle że z rękodzieła jednostkowego zamienił się w seryjny produkt przemysłu turystycznego, bez żadnego rysunku, samą fakturą materiału jako atrakcją.

Czerwone Wierchy z Przysłopu

PT:6:38

Datowanie: Obiegowa, 8 lutego 1952 roku.
Awers: Pocztówka fotograficzna w zielonkawym tonie: panorama Czerwonych Wierchów w Tatrach, widziana z Przysłopu.
Rewers: Stopka: „wyd. »Kraj« Spółdzielczy Instytut Wydawniczy”, logo Funduszu Wczasów Pracowniczych, „Fot. K. Saysse-Tobiczyk”. Obiegowa: trzy znaczki „Odbudowa Warszawy” po 15 groszy, hasło „Na wczasy po zdrowie!”, adres: Helena Szkolska, Olsztyn, ul. Kromera 8.
Historia i kontekst: Trzy znaczki dopłaty na odbudowę Warszawy i propagandowe hasło o wczasach pracowniczych na jednej karcie z tatrzańską panoramą dobrze pokazują, jak w PRL-u nawet zwyczajna pocztówka krajoznawcza była nośnikiem państwowej narracji — zdrowie, wypoczynek i odbudowa kraju podane w jednym pakiecie.

Jura Krakowsko-Częstochowska. Ostaniec

PT:6:37

Datowanie: Ok. 1976.
Awers: Barwna pocztówka fotograficzna: wapienny ostaniec skalny wśród pól i młodego lasu na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.
Rewers: Nadruk: „Jura Krakowsko-Częstochowska / Ostaniec”, „Krajowa Agencja Wydawnicza”, nakład 20 000 egzemplarzy, cena 3 złote. Nieobiegowa.
Historia i kontekst: Najpóźniejsza data w całym zbiorze „Osobliwości” — pocztówka z połowy lat 70., wydana przez państwową Krajową Agencję Wydawniczą w nakładzie dwudziestu tysięcy sztuk. Zamyka dział tam, gdzie zaczyna go rękodzielnicza kora sprzed I wojny światowej: od jednostkowego przedmiotu robionego ręcznie po masowy produkt drukarski.