Osobliwości · pocztówki i historia

Rękodzieło na okleinie drzewnej

Pocztówki z cienkiego forniru, ok. 1905–1935

Obok surowej kory brzozowej istniał nośnik technologicznie bardziej zaawansowany: cienki, elastyczny fornir, przycięty fabrycznie do standardowego formatu pocztówki, czasem nawet z gotowym, drukowanym blankietem „Pocztówka” na rewersie. Sztywniejszy i gładszy od kory, pozwalał na precyzyjniejszy rysunek tuszem i delikatniejsze malarstwo temperą czy gwaszem.

Cztery karty niżej pokazują to rzemiosło u szczytu jego możliwości: kartę rysowaną po obu stronach tym samym motywem, rzadki w tej serii portret zamiast pejzażu, i dwa dzieła w pełni podpisane i datowane — jedno przez autorkę, która chciała, by wiedziano, kto je zrobił.

Stokrotki z sercowatą winietą

PT:6:15

Datowanie: Ok. 1905–1935, w duchu dojrzałej secesji.
Awers: Rysunek tuszem na okleinie drzewnej: misterna kompozycja kwiatowa z bujnymi stokrotkami, pośrodku sercowata winieta z miniaturowym pejzażem — rzeka i drzewa o zachodzie słońca.
Rewers: Czysty, bez nadruków. Karta nieobiegowa.
Historia i kontekst: Jedna z najładniejszych i najbardziej dopracowanych kart w całym dziale „Osobliwości”. Motyw winiety w kształcie serca, opleciony kwiatami, to klasyczny kanon secesyjnej ikonografii — połączony tu z naturalnym drewnem jako nośnikiem, co dawało produkt równie modny, co osobliwy.

Portret profilowy młodzieńca w czapce

PT:6:18

Datowanie: Ok. 1905–1935 — fabryczny nadruk blankietu „Pocztówka” na rewersie.
Awers: Rysunek sepią na okleinie drzewnej: popiersiowy portret młodego mężczyzny z profilu, w czapce z daszkiem typu robotniczo-cyklistowskiego, z miękko cieniowanym tłem.
Rewers: Fabryczny, zielony nadruk podziału adresowego i pionowy napis „POCZTÓWKA”. Nieobiegowa, ołówkowe „50”.
Historia i kontekst: Rzadki w tej serii przypadek portretu zamiast pejzażu czy kwiatów — reszta rękodzielniczych kart tego zbioru pokazuje wsie, wiatraki i nadrzeczne sceny, nie ludzi. Laserunek sepią pozwolił autorowi uzyskać efekt zbliżony do fotograficznej odbitki, przy zachowaniu jednostkowego charakteru rysunku.

Wieś z wiatrakiem, rysowana obustronnie

PT:6:11

Datowanie: Ok. 1905–1935.
Awers: Rysunek tuszem na okleinie: dwie kryte strzechą chaty, wiatrak z wyraźnie zaznaczonymi śmigłami, drzewa i droga z ptakami na niebie.
Rewers: Rzecz wyjątkowa: rewers pokryto niemal identycznym, odręcznym rysunkiem tej samej wiejskiej sceny. Brak nadruku i korespondencji.
Historia i kontekst: Karta narysowana po obu stronach tym samym motywem to w tej serii ewenement — być może forma ćwiczenia warsztatowego, popis twórcy, albo próba możliwie pełnego wykorzystania rzadkiego i wartościowego materiału, jakim był fornir.

Margerytki z dedykacją, 1922

PT:6:20

Datowanie: Dedykacja z pełną datą: 9 sierpnia 1922 roku.
Awers: Malowidło gwaszem i temperą na okleinie drzewnej: barwna kompozycja kwiatowa — margerytki o biało-żółtych płatkach i czerwonych środkach, farba nałożona grubą warstwą.
Rewers: Odręczna dedykacja atramentem: „Od Franus. Jałowieckiej […] dnia 9/VIII 1922 r.” Karta nieobiegowa pocztowo, wręczona jako upominek.
Historia i kontekst: Jedna z niewielu kart w tym dziale, przy której znamy imię i nazwisko autorki — Franusia Jałowiecka — oraz dokładną datę. Malowanie gwaszem na fornirze było popularną formą twórczości domowej w okresie międzywojennym; ta karta, w pełni podpisana, jest dziś cennym punktem odniesienia do datowania innych, anonimowych prac na drewnie.