Jarosław · pocztówki i historia

Konkurencja pod szyldem monarchii

Frey, Rosenblüth, Ziegler i inni, 1885–1925

Choć Bernard Henner junior dominował w segmencie luksusowego portretu, w Jarosławiu działała prężna konkurencja: Adolf Frey, Wolf Rosenblüth (dwuoddziałowe przedsiębiorstwo w Jarosławiu i Przemyślu) oraz Henryk Ziegler, twórca zakładu „Makart”.

Cztery karty niżej to galeria różnych zakładów fotograficznych miasta — od najstarszej wizytówki CDV w całym zbiorze jarosławskim, przez portret żołnierza garnizonu, po kartę, której oryginalny opis okazał się dotyczyć zupełnie innej fotografii niż ta na skanie.

Młody mężczyzna — zakład Adolfa Freya

DZF:9:20

Datowanie: Różowy, wczesnosecesyjny rewers z motywem gryfa, charakterystyczny dla produkcji wiedeńskiej drukarni Karola Krziwanka z końca lat 80. XIX wieku — najstarsza fotografia zakładowa w tym zbiorze.
Awers: Popiersiowy portret młodego mężczyzny w owalnej winiecie, w ciemnym surducie, białej koszuli z jasną (nie ciemną) muszką tej samej tonacji co kołnierzyk.
Rewers: Różowy, ozdobny karton z secesyjnym gryfem — z pyska gryfa wychodzi ornamentalny zawijas, gryf niczego nie trzyma w łapach (nie palety malarskiej). Napis: „Zakład Fotograficzny Adolfa Freya w Jarosławiu. Matryce zachowują się rok cały”. Druk „K. Krziwanek, Wien”.
Historia i kontekst: Adolf Frey był jednym z pionierów stałej fotografii atelierowej w Jarosławiu, otwierając zakład w czasach, gdy po mieście krążyli jeszcze wędrowni dagerotypiści.

Żołnierz austro-węgierski — zakład W. Rosenblütha

DZF:6:10

Datowanie: Krój polowego munduru (tzw. Hechtgrau, szczupakowa szarość) wprowadzonego przed I wojną światową.
Awers: Portret w trzech czwartych postaci: żołnierz w polowej czapce z bączkiem, jednorzędowa bluza mundurowa ze stójką i naszytymi kieszeniami na piersi, skórzany pas z mosiężną klamrą z godłem cesarskim, bagnet w pochwie u boku, dłoń na drewnianej balustradzie ogrodowej.
Rewers: Kremowy karton z herbową winietą (korona i monogram), napis: „Zakład fotograficzny W. Rosenblütha w Jarosławiu”. Litografia „Bernh. Wachtl, Wien”.
Historia i kontekst: Wolf Rosenblüth prowadził popularny zakład, który ze względu na bliskość koszar specjalizował się w seryjnym portretowaniu żołnierzy i oficerów — pamiątkowe zdjęcia wysyłane rodzinom przed wyruszeniem na front.

Dziecko z psem — zakład W. Rosenblütha

DZF:6:12

Datowanie: Ten sam rewers co karta żołnierza (DZF:6:10) — zakład W. Rosenblütha, nie Henryka Probsteina, jak wcześniej błędnie podpisano tę kartę.
Awers: Zdjęcie plenerowe (nie studyjne): małe dziecko w ciemnym płaszczyku/pelerynce z dużym białym kołnierzem, w jasnym, szerokim kapeluszu, obok białego, puchatego pieska, na tle zarośli. Format wąski, panelowy z łukowym prześwitem. Żadnej rokokowej sukni, wachlarza ani białych pantofelków na tej karcie nie ma — to zupełnie inne ujęcie, niż wcześniej sugerował opis.
Rewers: Nadruk: „ZAKŁAD FOTOGRAFICZNY W. Rosenblütha w JAROSŁAWIU”, druk „R. Wollner & Co”, ręczny dopisek „K 55”.
Historia i kontekst: Ta karta była wcześniej błędnie przypisana do salonu Henryka Probsteina przy ul. Hetmańskiej — w rzeczywistości pochodzi z tego samego zakładu Rosenblütha co portret żołnierza (DZF:6:10).

Młoda kobieta z lokami — zakład „Makart” H. Zieglera

DZF:6:1

Datowanie: Okres funkcjonowania salonu „Makart” Henryka Zieglera przy ul. Krakowskiej, styl edwardiański stroju modelki.
Awers: Popiersiowy portret kobiety na ciemnym tle, spiralnie skręcone loki, ciemna bluzka z wysoką, sztywną stójką na drobne guziki. Sygnatura: „H. Ziegler – Jarosław, ul. Krakowska”.
Rewers: Karton bladoniebiesko-szary, orzeł cesarski wydrukowany ciemnym tuszem (nie złotem). Dwie winiety herbowe. Monogram na obu winietach czyta się jednoznacznie jako splecione litery „HZ” — zgodnie z „H. Ziegler”, nie „AZ”. Napis: „Zakład FOTOGRAFICZNY »Makart« H. Ziegler, Jarosław, ul. Krakowska”.
Historia i kontekst: Nazwa zakładu „Makart” nawiązywała do Hansa Makarta, ikony wiedeńskiego stylu i luksusowej estetyki akademickiej fin de siècle — Ziegler pozycjonował swoje rzemiosło jako działalność wysoce artystyczną.