Jarosław · pocztówki i historia

Między sezonem a modernizacją

Urzędy, spacerowicze i budynek Casina przed Wielką Wojną, 1906–1914

Lata 1906–1914 to okres stabilizacji i architektonicznego rozkwitu Jarosławia — miasta będącego węzłem kolejowym i strategicznym garnizonem przygranicznym.

Pocztówki wydawane przez lokalnego wydawcę Adolfa Freya pokazują panoramę znad miasta, luksusowy gmach Casina, gmach Starostwa Powiatowego i kamienice z charakterystycznymi wieżyczkami — czasy, gdy Jarosław kreował się na nowoczesne, europejskie miasto.

Panorama miasta — nakład Adolfa Freya, 1908

PT:2:8

Datowanie: Rok 1908 w stopce: „Nakładem A. Frey, Jarosław. 1908… 169.” Znaczek 5 halerzy z jubileuszowej emisji 1908 roku.
Awers: Wielobarwna litografia — widok z lotu ptaka (najpewniej z wieży) na dachy miasta; rzeki San w kadrze nie widać. Napis: „JAROSŁAW. – Ogólny widok. – Totalansicht.”
Rewers: Podzielony. Stopka wydawcy jak wyżej. Wiadomość po polsku, adresowana do „Wielmożnej Stefii Heynównej”, Złoczów.
Historia i kontekst: Adolf Frey był jednym z najważniejszych konkurentów Chaima Schorra na jarosławskim rynku wydawniczym.

Gmach Casina przy ul. Krakowskiej — nakład Freya, 1913

PT:2:14

Datowanie: Rok 1913 w stopce: „206 Nakładem A. Frey Jarosław. Naśladownictwo zastrzeżona 1913”. Odręczna data nadania: „11./6. 1913”.
Awers: Czarno-biały światłodruk gmachu Casina, podpis dwujęzyczny: „Ul. Grunwaldska (Krakowska) / Krakauergasse u. Casino Gebäude”. Drzewa przy chodniku, przechodnie, fragment szyldu sklepowego „FELIKS BIE…”.
Rewers: Podzielony. Znaczek 5 halerzy. Tekst po czesku, adresat: „Antonín Daněk, řídící nadučitel”, w okolicach Napajedel na Morawach (nie w Přerowie).
Historia i kontekst: Gmach Casina Miejskiego był sercem życia towarzyskiego i kulturalnego dawnego Jarosławia — bale, odczyty i spotkania stowarzyszeń mieszczańskich, rok przed wybuchem Wielkiej Wojny.

Gmach Starostwa Powiatowego

PT:2:28

Datowanie: Odręczny wpis żołnierza z 29 marca (rok nieczytelny na dostępnym skanie — prawdopodobnie 1916, ale niepotwierdzone).
Awers: Elewacja gmachu c.k. Starostwa Powiatowego z napisem „C.K. STAROSTWO”. Sąsiedni budynek w kadrze nie ma widocznego, czytelnego szyldu sklepowego.
Rewers: Podzielony, brak znaczka (darmowa poczta polowa). List po niemiecku pisany ołówkiem, data „29/3”. Wojskowa sygnatura nadawcy trudna do jednoznacznego odczytania — wygląda raczej na „3/49” niż „3/19”. Adresat: „Herrn Julius Müllner, Ober Tannwald, Nord Böhmen” (Czechy).
Historia i kontekst: Starostwo Powiatowe w Jarosławiu było kluczowym ośrodkiem administracji austriackiej w regionie.

Kamienica z wieżyczką i szyld apteki

PT:2:33

Datowanie: Odręczny list datowany „Jaroslav, 11 brzezna 1916” (11 marca 1916).
Awers: Narożna kamienica z okrągłą, kopulastą wieżyczką. Na fasadzie czytelny szyld „APTEKA” (nazwa własna „Pod Gwiazdą” nie jest czytelna na samym szyldzie). Ulica niebrukowana, błotnista, z koleinami; widoczni przechodnie i wóz konny.
Rewers: Podzielony. Czerwony podłużny stempel „Von der Armee im Felde”, ślad pieczęci cenzury „Zensuriert”. Fioletowy kaszet jednostki: „K.K. Lst. Etappenbaon Nr. 519. I. Kompagnie” (numer 519, nie 619). Treść po czesku, podpis nadawcy „Jarka”, adresat w okolicach Mladej Boleslavi (Krnsko).
Historia i kontekst: Wojskowe kaszety batalionów etapowych na kartach z Jarosławia dokumentują rolę miasta jako zaplecza logistycznego frontu wschodniego w latach 1915–1916.