Jarosław · pocztówki i historia

Wczesne litografie, winiety i Gruss aus

Początki miejskiego wydawnictwa, 1898–1906

Złota era pocztówki w Jarosławiu rozpoczęła się na schyłku XIX wieku, pod panowaniem austriackim w Galicji. Najwcześniejsze karty w kolekcji to kunsztowne chromolitografie i światłodruki w konwencji „Gruss aus Jaroslau” (Pozdrowienie z Jarosławia).

Karty wydawał lokalny nakładca Chaim Schorr oraz krakowska oficyna J. Kleina. Niepodzielony rewers — standard sprzed 1905 roku — zmuszał nadawców do wciskania korespondencji bezpośrednio na awersie, wokół owalnych winiet z ratuszem, farą czy ulicami handlowymi.

Winieta pozdrowieniowa z ulicą Grodzką — nakład Ch. Schorra

PT:2:15

Datowanie: Niepodzielony rewers i znaczek austriacki 5 halerzy (emisja 1899) wskazują na lata 1901–1905. Widoczny datownik nadawczy z Jarosławia, data „6.9.0[3]”.
Awers: Czarno-biała winieta ulicy Grodzkiej: niskie kamienice z parterowymi sklepami (widoczny szyld „MAURYCY ARZT”), szyldy handlowe, kramy. Napis „Gruss aus Jaroslau / Pozdrowienie z Jarosławia”. Na marginesie odręczna wiadomość po polsku, zaczynająca się „Kochana Ciociu…”.
Rewers: Niepodzielony. Znaczek austriacki 5 halerzy z Franciszkiem Józefem. Datownik nadawczy „Jaroslau” — nie przemyski, jak można by sądzić z samego stylu karty — oraz odbiorczy stempel „Lwów”. Nakład: „Verlag Ch. Schorr, Jaroslau”, numer 351.
Historia i kontekst: Chaim Schorr był jednym z pierwszych profesjonalnych wydawców pocztówek w Jarosławiu, prowadzącym księgarnię i skład papieru przy Rynku.

Fara w winiecie — nakład Ch. Schorra

PT:2:23

Datowanie: Niepodzielony rewers galicyjski wskazuje na lata ok. 1901–1905.
Awers: Światłodrukowa winieta kościoła farnego (Bożego Ciała, dawnej kolegiaty) z dwiema wieżami i kopułą centralną. Podpis „Kościół Fary / Pfarrkirche”. Wolne miejsce po prawej pokrywa odręczne pismo po czesku.
Rewers: Niepodzielony. Znaczek zielony 5 halerzy z Franciszkiem Józefem. Adresat na Morawach: „…Nĕmetzky, Öst.-Mähren, bei Neustadl, Iglauer Kreis”. Nakład: „Ch. Schorr, Jaroslau”.
Historia i kontekst: Kościół Bożego Ciała, pełniący funkcję fary, wzniesiono na przełomie XVI i XVII wieku z fundacji ks. Anny Ostrogskiej — jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Jarosławia.

Ratusz na pocztówce Ch. Schorra, luty 1902

PT:2:10

Datowanie: Odręczna data na awersie: „24. II. 1902”.
Awers: Zdjęcie ratusza miejskiego z wieżą zegarową wypełnia niemal cały kadr — jasna „aureola” nieba za wieżą tworzy wrażenie owalnej winiety, choć nie jest to zdjęcie oprawione w klasyczną owalną ramkę. Napis „Pozdrowienie z Jarosławia / Gruss aus Jaroslau”. Pod widokiem odręczny list po niemiecku.
Rewers: Niepodzielony. Znaczek 5 halerzy. Adresat: „Herrn Fritz Waldschütz, Olmütz, Fröhlichstraße 101” (Ołomuniec, Morawy). Nakład: „von Ch. Schorr, Jaroslau”.
Historia i kontekst: Ratusz jarosławski otrzymał neorenesansową szatę architektoniczną podczas przebudowy w latach 1895–1896 według projektu lwowskiego architekta Adolfa Bieleckiego.

Ulica Kościuszki z ozdobną latarnią gazową

PT:2:24

Datowanie: Karta czysta, bez stempli — dokładnej daty nie da się zawęzić poza ogólnymi ramami przełomu wieków.
Awers: Światłodruk ulicy Kościuszki: dwupiętrowe pierzeje kamienic mieszczańskich, wysoka żeliwna latarnia gazowa przy krawędzi chodnika. Napis „Jarosław-Jaroslau / Ulica Kościuszki”.
Rewers: Podzielony (nie niepodzielony) — widoczna pionowa linia i poziome linie adresowe. Czysty, nieużywany, bez nadruków wydawcy — tylko ołówkowe numery kolekcjonerskie.
Historia i kontekst: Ulica Kościuszki była jedną z reprezentacyjnych arterii Jarosławia, łączącą dworzec kolejowy z historycznym śródmieściem.

Ulica Trzeciego Maja — obieg do Paryża z dopłatą, 1905

PT:2:18

Datowanie: Stopka wydawnictwa J. Kleina, Kraków, 1905, numer 103.
Awers: Światłodruk ulicy 3 Maja z rzędem kamienic o parterach handlowych. Nadruk „Jarosław. ul. Trzeciego-Maja.” Krótki dopisek u dołu: „…mille baisers… Augustin”.
Rewers: Podzielony (nie niepodzielony), z polem „Miejsce na Korespondencye” po lewej stronie — właśnie tam, nie na awersie, znajduje się obszerny francuski tekst. Austriacki znaczek 10 halerzy naklejony na awersie. Francuski znaczek dopłaty (taxe) o nominale 50 centymów (nie 30) z nadrukiem „CHIFFRE TAXE / A PERCEVOIR”. Adresatka: Mademoiselle M. Schmidwiger, 71 rue des Dames, Paryż (nie 91).
Historia i kontekst: Karta dokumentuje międzynarodowy obieg pocztowy u progu XX wieku i restrykcje taryfowe, z jakimi mierzyli się nadawcy wysyłający widoki galicyjskich miast do Francji.