Fotograf · 1869–1921

August Jaderny

August Jaderny urodził się 25 lutego 1869 roku we Lwowie, zmarł 5 września 1921 roku w Mielcu. Uczył się w Gimnazjum Realnym we Lwowie, gdzie — według jednego źródła — przeszedł też kursy rysunku i malarstwa. W latach 1884–1886 odbył praktykę fotograficzną u Dawida Mazura i Karola Roszkiewicza we Lwowie, a potem pracował w zakładzie Józefa Edera w Stanisławowie. Około 1896 roku przeniósł się do Jarosławia i zatrudnił się w Zakładzie Fotograficzno-Artystycznym Bernarda Hennera; według jednego źródła towarzyszyła mu wtedy żona, wymieniana jako Bronisława. 4 lipca 1898 roku uzyskał od starostwa jarosławskiego zezwolenie na fotografa objazdowego. Według jednego źródła — najsłabiej potwierdzonego, choć najbarwniejszego w całej opowieści — podczas objazdów trafił do Mielca i osiadł tam namówiony przez hrabiego Reya z Przecławia. W 1899 roku zamieszkał na stałe w Mielcu, przy ulicy Wąskiej.

32kart

1miasto

1898–1920lata

Życiorys, ciąg dalszy

Jak pracował

W 1905 roku otworzył własny zakład w domu przy ulicy Kolejowej (dziś ulica Jadernych) — katalog notuje przy tym niespójność dat, nie sprzeczność: Muzeum Regionalne w Mielcu podaje, że sam budynek wznoszono w latach 1904–1906, więc zakład mógł ruszyć jeszcze w trakcie kończenia budowy. Dom zaprojektował Stanisław Bronisławski jako budynek parterowy, z altaną fotograficzną krytą oszklonym dachem i przeszkloną ścianą północną. W 1904 roku, na Wystawie Krajowej w Dębicy, Jaderny otrzymał brązowy medal — opracowanie muzealne podaje go jako do potwierdzenia, ale rewersy kart w tym zbiorze noszą napis „Dębica 1904” wprost wytłoczony na kartonie, więc tutaj to fakt pewny. Jaderny dokumentował życie Mielca i regionu; był, według jednego źródła, członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Ochotniczej Straży Pożarnej i Amatorskiego Kółka Teatralnego. W czasie I wojny światowej służył — według tego samego źródła — w II Brygadzie Legionów, ze służby zwolniony w 1915 roku ze względów zdrowotnych.

Co po nim zostało

Zakład po nim prowadził syn Wiktor Jaderny. Według jednego źródła August Jaderny spoczywa na cmentarzu parafialnym przy ulicy Sienkiewicza w Mielcu. Dom przy dzisiejszej ulicy Jadernych stał się od maja 1987 roku siedzibą muzeum — w latach 1993–2002 główną siedzibą Muzeum Regionalnego w Mielcu, dziś jego Oddziału Fotograficznego, znanego jako „Jadernówka”. W zbiorach są fotografie, szklane negatywy i aparaty.

Wystawy i publikacje

W 2018 roku ukazał się album J. Halisza „August Jaderny. Fotografista” — 208 stron i ok. 300 fotografii z lat 1898–1921 (wcześniejsza wersja tego materiału podawała 360 zdjęć; liczba ta nie znajduje potwierdzenia w żadnym z pięciu sprawdzonych źródeł, poprawiona na ok. 300 za relacją z promocji). Album zaprezentowano 8 września 2018 roku w „Jadernówce”, razem z towarzyszącą mu wystawą.

Gdzie szukać dalej

Muzeum Regionalne w Mielcu (muzeum.mielec.pl) prowadzi Oddział Fotograficzny w dawnym domu i zakładzie Jadernego. Rekord w zbiorach Muzeum Fotografii w Krakowie (MuFo) i relacja z promocji albumu na promocja.mielec.pl uzupełniają obraz o fakty niepotwierdzone gdzie indziej.

Źródła

August Jaderny — Wikipedia · mirror starszej Wikipedii (ta sama rodzina źródeł co wyżej) · opis albumu J. Halisza — tezeusz.pl · August Jaderny — zbiory MuFo · Muzeum Regionalne w Mielcu · relacja z wystawy 2018 — promocja.mielec.pl

Ustalenia ze wskazanymi źródłami

Ok. 1896 zatrudnił się w zakładzie Bernarda Hennera w Jarosławiu, w 1898 uzyskał zezwolenie na działalność objazdową, w 1899 osiadł w Mielcu. Zakład przy ul. Kolejowej, medal wystawowy „Dębica 1904”.

Źródła wskazane: www.jaroslaw.pl